فضای خانگی

  رویکرد «انسان‌شناسی شناختی» یا «شناخت‌شناسی مردمی»، معتقد است فرهنگ را بیش از مادیات و بخش‌های عینی آن باید در تصاویر ذهنی و عواطف و احساسات افراد جستجو کرد چرا که همین بخش‌ها، شکل‌دهنده اجزاء کالبدی و ملموس هر جامعه‌ هستند. برهمین اساس، این رویکرد، محتوای شناخت مردم را مورد بررسی قرار داده و بر نحوه نگاه کردن و درک آن‌ها از محیط پیرامونی‌شان متمرکز می‌شود. یادداشت حاضر سعی دارد با نگاهی به این رویکرد نظری، مفهوم خانه را مورد بررسی قرار داده و ویژگی‌های مفهوم خانه را از ذهن افراد استخراج نماید. این موضوع در رویکرد انسان‌شناسی شناختی، از [...]

جدید بودن مطالعات انسان‌شناسی فضای خانگی باعث شده که هنوز این حوزه، مفاهیم و نظریات خاص خود را نداشته باشد. به همین جهت، استفاده از ابزارهای نظری مورد استفاده در سایر حوزه‌های مرتبط با آن توصیه شده است. یکی از این حوزه‌های نزدیک، مطالعات شهری است که از غنا و گستره قابل‌توجهی برخوردار است. «محیط‌های پاسخ‌ده» یکی از مفاهیم نظری رشته طراحی شهری است که گرچه به منظور تحلیل فضای عمومی زندگی انسان‌ها تدوین شده ولی تاحدود زیادی قابلیت پیاده‌سازی در مورد فضای خانگی را نیز داراست. […]

«اگر وظیفه هواپیما پرواز کردن است، وظیفه خانه چیست؟ لوکوربوزیه فهرستی از وظایف خانه تهیه کرد (درواقع خوانندگانش را به «لحاظ علمی» متقاعد نمود) و گفت سایر تمایلات، چیزی جز تار عنکبوت‌های تخیلی نیستند. به اعتقاد او وظیفه خانه این است که: سرپناهی برای در امان ماندن از گرما، سرما، باران، سارقین و انسان‌های کنجکاو مخزنی برای نور و خورشید و چند اتاق برای آشپزی، کار کردن و زندگی شخصی فراهم کند.» (دوباتن، ۱۳۸۸: ۵۱) […]

یکی از مهم‌ترین چالش‌‎ها در گفتگو با دست‌اندرکاران طراحی و ساخت خانه‌ها، گفتمان صرفا و عمیقا اقتصادی آن‌هاست که هر موضوعی را سریعا به زببان ریاضی ترجمه کرده و به سطح حساب و کتاب می‌برند. این ویژگی البته ناگزیر مهندسی و هر فعالیتی است که پیوندی جدی با امور اجرایی دارد و در برخی موقعیت‌ها نیز، نقطه قوت مهندسان محسوب می‌شود ولی توسل به این ارزش‌ها و پیروی از ان‌ها در تمام موقعیت‌های ممکن، بیشتر با مفهوم تقلیل‌گرایی یا سطحی‌نگری قابل توصیف است. این‌که وقتی از آن‌ها درباره علل بی‌توجهی به بسیاری از امور جزئی ولی مهم در ساخت‌وساز پرسیده [...]

شرح عکس: مجتمع مسکونی Fredensborg Houses ، واقع در دانمارک و دارای حیاط مرکزی، معمار: اوتسن، ۱۹۶۳/ پیشتر در یادداشتی با عنوان «تاملی فرهنگی از خلال یک تجربه زیسته فضایی» قصد طرح مسئله‌ای مهم را درباره فرهنگ جامعه امروزمان داشتم؛ این‌ که چرا ما تا به این حد نسبت به فضای عمومی بی‌توجهیم و درمقابل، تاکید بر فضای خصوصی داریم و یا به قولی «هریک به نحوی که علاقمندیم ماکتی از شهر را در خانه خود بنا کنیم. ما ترجیح می‌دهیم بسیاری از چیزهای مورد علاقه خود را به خانه ببریم. (فاضلی، ۱۳۹۱: ۲۹۵-۲۹۴) نمود بارز این میل، در توصیه [...]

«منزل و خانه، قلب امنیت ما در این جهان دستخوش تغییر است.» (باندز، ۱۳۹۰: ۳۳۰) قطعا چنین تصوری را نه تنها در بسیاری از منابع نوشتاری ترجمه شده به زبان فارسی بلکه نزد بخش قابل توجهی از افراد جامعه امروز ایران می‌توان سراغ گرفت؛ آن‌هایی که با نویسنده کتاب «نظریه اجتماعی شهری؛ شهر، خود و جامعه» موافقند که در جامعه ریسکی امروز، خانه برای دارندگانش تیپی از «امنیت هستی‌شناختی» را به همراه می‌آورد. (همان: ۳۴۴) و همین افراد تمام تلاششان را برای مالکیت سقفی از آنِ خود به کار می‌بندند و احساس بر آنست که با طی کردن این مرحله [...]

پی‌دی‌اف این مقاله- واژگان به عنوان بخشی از زبان، مفاهیم را در خود حمل کرده و جهان را برای ذهن ما مقوله‌بندی می‌کنند. هر زبان در داخل خود، واژگان هم‌معنی و مترادفی دارد که همگی آنها ذهن را به یک واقعیت واحد بیرونی ارجاء می‌دهند. آیا “مترادف بودن” الزاما به معنی یکی بودن است؟ این مسئله وقتی جدی‌تر می‌شود که موضوع مورد اشاره، به جای یک مفهوم پیچیده انتزاعی، یک واقعیت عینی قابل‌لمس باشد. چرا ما برای یک مابازاء فضایی یکسان، واژه‌های متنوعی را می‌شناسیم؟ دغدغه اصلی نوشتار حاضر، بررسی تمایزات معنایی دو واژه “مطبخ” و “آشپزخانه” است که اغلب [...]

تصویر: گاستون باشلار/ گاستون باشلار (Gaston Bachelard) ، فیلسوفی فرانسوی است که بیشتر با کتاب “Poetics of Space” برای ما شناخته شده است، کتابی که بُعد شعرگونه، خیال‌انگیز و خاطره‌انگیز فضا را مطرح می‌سازد. او حجم بالایی از خاطرات آدمی را “خانگی” دانسته و می‌گوید اگر خانه، استادانه طراحی شود خاطرات می‌توانند در گوشه گوشه آن پناه بگیرند. باشلار، به برخی فضاهای کمتر دیدنی خانه‌های قدیمی چون زیرزمین یا اتاق زیرشیروانی توجه خاصی دارد و بیان می‌کند که با ورود به این فضاها، انسان می‌‌تواند حالات روانی، انتزاعی و خیال‌انگیز خاصی را تجربه کند. از همین‌رو، به معماری و شهرسازی [...]

صحبت از انسان و زندگی انسانی همواره با مفهومی آشنا ولی پیچیده گره خورده، مفهومی که سال‌هاست اندیشمندان مختلف درصدد تعریف و بررسی آن برآمده‌اند. فرهنگ، همین مفهوم مورد مناقشه است. عده‌ای آنرا یک نظام ذهنی و انتزاعی معرفی می‌کنند و عده‌ای دیگر، مادیات و دست‌ساخته‌های بشری را تبلور آن می‌دانند. در این بین، مکتب “فرهنگ و شخصیت” اما به هیچ‌کدام از این تعاریف قائل نیست. این مکتب که در محدوده مرزی بین انسان‌شناسی و روان‌شناسی پا گرفته، فرهنگ را مجموعه‌ای “رفتار” می‌داند که بیش از هر چیز در “شخصیت انسانی” متجلی می‌شود. از دید این مکتب، انسان‌ها به مثابه [...]