hamed

پنجاه و پنجمین نشست «یکشنبه‌های انسان‌شناسی و فرهنگ»، در روز یکشنبه 13 اردیبهشت ماه ۱۳۹4، در مرکز مشارکت‌های فرهنگی هنری شهرداری تهران برگزار شد. در این نشست مریم قرسو پیرامون «نمادشناسی در موسیقی» و حامد جلیلوند با موضوع «فرهنگ و طبقه بندی سازها» صحبت کردند و فیلم مستند «دو کمانچه» به کارگردانی بهمن کیارستمی پخش شد. متن سخنرانی جلیلوند در اینجا آمده است. بحث را در یک ساختار دو بخشی ارائه می کنم.ابتدا نگاهی اجمالی به طبقه بندی و طبقه بندی سازها دارم و در نهایت تلاش می کنم تا چند قدم به سوی طبقه بندی فرهنگی بردارم. طبقه بندی [...]

موسیقی موضوع مورد مطالعه بسیاری از رشته های و حوزه های علمی است. هر یک از این حوزه ها خود را با نام هایی متمایز می کنند: موسیقی شناسی تطبیقی، باستان شناسی موسیقی، موسیقی شناسی زیستی، نشانه شناسی موسیقی و ... اما بسیاری از از این زمینه های پژوهشی متفاوت زیر سک نام کنار هم جمع می شوند. اتنوموزیکولوژی، دست کم بر مبنای عملکرد انجمن اتنوموزکولوژی آمریکا، جایی برای مطالعه موسیقی از هر منظر. به همت انجمن دانشجویی انسان شناسی دانشگاه تهران، روز 19 آبان 1394 به اختصار تاریخچه و موضوعاتی که کم و بیش ذیل اتنوموزییکولوژی قرار می گیرند [...]

تصویر: صراحی، شهنواز و شهبانگ از سازهای ابداعی محمدرضا شجریان در یادداشت پبشین سازهای خودصدا و پوست‌صدای طرح شده در موسیقی ایران فهرست شدند. در ادامه با هدف بررسی تغییرات مجموعه سازهای موسیقی دستگاهی و با سهل‌گیری، فهرستی از سازهای زه‌صدا و و هواصدا ارائه شده است که در تهیه این فهرست از منابع مختلفی از جمله کتاب‌ها، نشریات، مصاحبه‌های مطبوعاتی و سایت‌ها و وبلاگ‌های سازندگان و نوازندگان موسیقی دستگاهی ایران و نیز آثار صوتی و آلبوم‌هایی که به صورت رسمی یا غیر رسمی منتشر شده‌اند، استفاده شده است. شرط فهرست نویسی، وجود دست کم یک سند از نمونه‌های ذکر [...]

تصویر: مجید خلج در خال اجرا با زنگ سرانگشتی همانطور که در بخش پیشین گفته شد به منظور بررسی تغییرات مجموعه سازهای موسیقی دستگاهی، باید با سهل‌گیری نسبت به سازهای وابسته به این موسیقی برخورد کرد. از همین رو هدف این بخش، تهیه فهرستی از سازهاست. فهرستی که وجه مشترک آن‌ها نوعی ارتباط با موسیقی دستگاهی ایران است. این ارتباط می‌تواند از وابستگی کاملاً مشخص با این نوع موسیقی (برای نمونه در مورد ساز سه‌تار) تا بکارگیری ساز در آن (مثلا طبلا هندی) و یا ادعای ساخت سازی برای موسیقی دستگاهی ایران باشد (برای نمونه ساغر و تن‌تار). در تهیه [...]

این پرسش که کدام سازها به موسیقی دستگاهی ایران تعلق دارند و یا مجموعه سازهای موسیقی دستگاهی ایران کدامند؟ در نگاه اول، پیش پا افتاده و کاملاً بدیهی به نظر می‌رسد. تار، سه‌تار، سنتور، کمانچه، نی و تنبک شاید اولین سازهایی هستند که به ذهن می‌آیند. با این حال این پرسش ساده می‌تواند پاسخ‌های متفاوتی را در مقابل خود داشته باشد. برای مشخص شدن موضوع نگاهی خواهیم داشت به کتاب‌ها و نوشته‌هایی که به معرفی سازهای موسیقی دستگاهی ایران پرداخته‌اند. برخی از منابعی که به معرفی موسیقی دستگاهی ایران پرداخته‌اند، به معرفی سازهای این موسیقی اهتمام ورزیده‌اند. معتبرترین این کتاب‌ها [...]

تصویر: لویتسکی و شفنر (سمت چپ) آندره شفنر (1895-1980) انسان‌شناس و اتنوموزیکولوژیست فرانسوی که در پاریس به دنیا آمد و همانجا نیز درگذشت. شفنر عضو مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه (CNRS) بود و ریاست گروه اتنوموزیکولوژی موزه انسان را نیز برعهده داشت.شفنر شاگرد افرادی چون سالومون ریناچ (باستان‌شناس)، ونسان دندی (آهنگساز) و مارسل موس (انسان‌شناس) بود. اولین کارهایش درباره تاثیرات متقابل سنت‌های موسیقی آلمان، فرانسه، ایتالیا و روسیه در قرن نوزدهم انجام داد و ریشه‌های آفریقایی جاز انجام داد که در زمره اولین تحلیل‌های سنت اروپایی قرار می‌گیرند. بین سال‌های 1929 تا 1930 یکی از نویسندگان برجسته مجله سورئالیستی «اسناد» [...]

شرح تصویر: نوازندگان چنگ، حجاری ساسانی، طاق بستان تصاویر، بخش قابل توجهی از اسناد پژوهشی را تشکیل می‌دهند و روش‌های مختلفی به منظور تحلیل این دست از داده‌ها ابداع شده است. آیکونوگرافی یکی از روش‌های تحلیل اسناد تصویری است که سعی در درک محتوای آن‌ها دارد. مطالعات اتنوموزیکولوژیک یا پژوهش در حوزه موسیقی به عنوان بخشی از فرهنگ، در بسیاری از موارد خصوصا در مطالعات تاریخی و باستان‌شناختی جز از خلال این تصاویر ممکن نیست. از این روست که آیکونوگرافی در مطالعات موسیقی‌شناسی و فرهنگ‌شناسی جایگاه ویژه‌ای می‌یابد. این مقاله در ابتدا گذری خواهد داشت بر چیستی آیکونوگرافی، در ادامه [...]