اتنوموزیکولوژی

یاپ کونست (1) بیشتر به عنوان واضع اصطلاح اتنوموزیکولوژی شناخته‌شده که جایگزینی برای موسیقی‌شناسی تطبیقی است. کونست اتنوموزیکولوگ هلندی تبار، سال 1891م در گرونینگن (2)، یکی از شهرهای شمالی هلند، در خانواده‌ای اهل موسیقی متولد شد. پدرش از معلمان و نوازندگان شناخته شده پیانو بود و از این رو خانه آن‌ها همیشه پر از موسیقی بود. او خیلی زود علاقه‌اش را به موسیقی، آهنگ‌های محلی هلند و ویولن نشان داد و اولین درس‌ها را آموخت. او این علاقه به ویولن و کوارتت زهی را تا انتهای عمر حفظ کرد و علاوه بر آن از این توانایی در مطالعات میدانی‌اش نیز [...]

در مطالعات تاریخی، اسناد و مدارک متفاوتی وجود دارند که از اعتبارهای یکسانی برخوردار نیستند. مطالعه تاریخ موسیقی، از پیچیده ترین و دشوارترین موضوعات مطالعه در تاریخ است چرا که موسیقی، ذاتا به دلیل میرا بودن صدا، در لحظه متولد شده و می میرد. طبیعتا انچه به عنوان اسناد قابل مطالعه در موسیقی و تاریخ آن موجود هستند مجموعه ای از سازها، مکتوبات و تصاویرند که هرچند می توان به واسطه انها تاحدودی به گذشته موسیقایی نزدیک شد اما دست کم براساس دانش امروزی ما، امکان درک دقیق موسیقی گذشته براساس این اسناد وجود ندارد. در مورد مطالعات سازشناسی و [...]

بسیاری از کتاب‌ها و نوشته‌هایی که به موسیقی ایرانی پرداخته‌اند بخشی را به معرفی سازهای موسیقی ایران اختصاص داده‌اند. آنچه در این مجموعه از نوشته‌ها جالب توجه‌اند، چگونگی، گوناگونی و در برخی موارد تعارض‌های تعاریفی است که برای هر یک از این سازها ارائه شده است. این نوشته، نگاهی است نقادانه به برخی از تعاریف ارائه شده برای سه‌تار. تعریف (1) از اولین گام‌ها در جهت شناخت هر پدیده است. در اهمیت این موضوع کافیست نگاهی بر دایره‌المعارف‌نویسی و دایره‌المعارف‌ها و نقش آن‌ها در تحول تفکر بشری و پایگاه هر شاخه از علوم در یک جامعه داشته باشیم. شاهد آن، [...]

تصویر: سه‌تار متعلق به قرن 19 که در موزه موسیقی فرانسه نگهداری می‌شود. سازشناسی (Organology) یکی از حوزه‌های مورد مطالعه در اتنوموزیکولوژی است. سازشناسی به مطالعه انواع گوناگون سازها در سراسر جهان می پردازد و عمده‌ترین دستاوردش نظام‌هایی رده‌بندی سازها است. برونو نتل از مطرح‌ترین چهره‌های حال حاضر اتنوموزیکولوژی، موضوعات قابل بررسی در موسیقی‎شناسی قومی را ذیل پنج عنوان «1- پیدایش یا مراحل ابتدایی تکامل موسیقی 2- رابطه موسیقی‌های غیرغربی در هر سطح فرهنگی با موسیقی غرب 3- سیستم‌های تنال 4- موسیقی و اساطیر 5- سازها و سیستماتیک آن‌ها دسته‌بندی می‌کند.» (مسعودیه، 1383: 16) از میان بررسی های گوناگون، مانند [...]

انجمن گالپین (1) در سال 1946 با هدف انجام مطالعاتی در زمینه تاریخ، ساخت و چگونگی استفاده از سازها و نیز توسعه آن ها تشکیل شده است. نام انجمن، به احترام فرانسیس گالپین (1858-1945)، کشیش و سازشناس شهیر انگلیسی و نویسنده آثاری چون «موسیقی سومری‌ها و جانشینان بلافصلشان، بابلی‌ها و آشوری‌ها»، «سازهای اروپا، منشاء، تاریخ و ویژگی‌هایشان» و «سازهای قدمی انگلستان، تاریخ و ویژگی‌هایشان» انتخاب شده است. از مهمترین فعالیت‌های انجمن گالپین علاوه بر انتشار خبرنامه‌های فصلی، نشست‌های موردی و به روزرسانی وب سایت، انتشار مجله انجمن گالپین (3) است. اولین شماره این مجله در سال 1948م انتشار یافت و [...]

انجمنِ ساز آمریکا (1) سازمانی بین المللی است که در سال 1971 تاسیس شده است. هدف این انجمن مطالعه سازها از منظرهای مختلفی چون طراحی، ساخت، مرمت و استفاده از آلات موسیقی در تمامی فرهنگ‌ها و دوره‌های مختلف تاریخی است. اعضای این انجمن را جمعی از موزه‌داران، مورخان، هنرمندان، سازندگان ساز، کنسرواتور، فروشندگان، معلمان و دانش‌آموزان تشکیل می‌دهند. اولین رئیس این انجمن رابرت روزنبام (2) بود و ریاست فعلی آن آلبرت رایس(3) برعهده دارد که هر دو از نویسندگان به نام کتاب‌های مرتبط با سازها به شمار می‌روند. این انجمن، فعالیت‌های مختلفی را در دستور کار خود داده که در [...]

پیوند موسیقی با صدا موجب می‌شود آن را از انتزاعی‌ترینِ هنرها بدانند. در این میان سازها نه تنها به عنوان ابزارهای تولید صدا، بلکه تعین و تجسم موسیقی نیز محسوب می‌شوند. از این رو مطالعه سازها یکی از موضوعاتی است که از ابتدا در اتنوموزیکولوژی مورد توجه بوده است. برونو نتل از مطرح‌ترین چهره‌های اتنوموزیکولوژی، موضوعات قابل بررسی در موسیقی‎شناسی قومی را ذیل پنج عنوان «1- پیدایش یا مراحل ابتدایی تکامل موسیقی 2- رابطه موسیقی‌های غیرغربی در هر سطح فرهنگی با موسیقی غرب 3- سیستم‌های تنال 4- موسیقی و اساطیر 5- سازها و سیستماتیک آن‌هادسته‌بندی می‌کند.» (مسعودیه، 1383: 16) آلن [...]

تصویر: نقاشی کمال الملک با عنوان عمله طرب، نوازندگان و رقصندگان عصر ناصری با افزایش تعداد متخصصان اتنوموزیکولوژی در ایران و تلاش‌هایی که برای شکل‌گیری این رشته شده است، شاید بتوان امیدوار بود که اتنوموزیکولوژی در حال ورود به مرحله جدیدی از حیات خود در کشور ما است. از این رو پرداختن به مسائل بنیادین آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار خواهد بود. بدون شک تعریف مفاهیم، اولین قدم در شکل‌گیری یک علم است و طبقه‌بندی، تحلیل و توسعه‌های بعدی آن علم، همگی بر پایه همان تعاریف اولیه بنیان می‌شوند.با توجه به بومی نبودن برخی علوم در ایران، بسیاری از این [...]

اشنایدر ابتدا به پیروی از استادانش، هورن‌باستل و زاکس، شیوه مکتب برلین را دنبال می کرد. او مانند کورت زاکس پیدایش موسیقی در جهان را به صورت یک واحد می بیند. با این حال، بعدها از این مکتب جدا شد. نشانه‌شناسی موسیقی یکی از موضوعات مورد علایق او نشانه‌شناسی موسیقی در اقوام ابتدایی و تمدن‌های باستان است. ماریوس اشنایدر[1] (1903-1982)، اتنوموزیکولوگ آلمانی تبار است. او که دومین فرزند خانواده اشنایدر بود، نوازندگی پیانو، آهنگ‌سازی و فقه اللغه را در استراسبورگ آموخت. سال 1924 به پاریس رفت و در امتحان کنسرتوار پاریس شرکت کرد. اشنایدر تحصیلاتش را در سوربن و برلین [...]